Sfl Edebiyat
  İsimler
 

 

İSİMLER(ADLAR)


·         Varlıkları ve kavramları karşılayan, onları tanımamıza yarayan sözcüklere isim denir. İsimleri şu şekillerde sınıflandırabiliriz:

A-Varlıklara Verilişine Göre İsimler:

1-Özel İsim: Benzeri olmayan tek olan varlıklara verilen isimlerdir.

Ø  Ayşe, Karabaş, Erzurum, Kızılırmak, Türk Dili, Türkiye, Karanfil Sokak

 2-Cins İsim: Aynı cinsten olan varlıklara verilen isimlerdir.

Ø  Kedi, masa, insan, ağaç, kitap...

 

B-Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler

1-Somut İsim:  Beş duyu organı vasıtasıyla algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir.

Ø  Kapı, ses, ısı, ışık, rüzgar, insan, taş...

2-Soyut İsim: Duyularla algılanamayan, ancak zihinde tasarlanan, akıl yoluyla kavranan varlıklara ve kavramlara verilen isimlerdir.

Ø  Sevgi, dostluk, arkadaşlık, öfke, iyilik, akıl, korku...

3-Eylem İsmi:  Fiillerin sonuna –mek, -mak,-ma, -me; -iş, -uş ekleri getirilerek yapılan isimlerdir.

Ø  Yaşamak, görüşme, bakış, gülüş...

C-Varlıkların Sayılarına Göre İsimler

1-Tekil İsim: Aynı türden bir tek varlığa verilen isimlerdir.

Ø  Çiçek, araba, kalem...

2-Çoğul İsim: Aynı türden birden çok varlığı karşılayan isimlerdir. –lar, -ler çokluk ekiyle yapılır.

Ø  İnsanlar, evler, ağaçlar...

      -ler Çoğul Ekinin Farklı Kullanımları:

1-Soy ve millet ismi yapar: Türkler, Osmanlılar, Selçuklular, Amerikalılar

2-Özel isimlere aile anlamı katar: Akşam Sevgilere gideceğim.

3-Özel isimlere benzerleri anlamı katar ve kesme işaretiyle ayrılır: Burası Fuzuli’ler , Ali Şir Nevaî’ler diyarıdır.

4-Abartma anlamı katar: Çocuğunu dünyalar kadar seviyor. Hasta, ateşler içinde yanıyor.

5-Resmiyet anlamı katar: Ahmet Bey henüz gelmediler. 

 

3-Topluluk İsmi: Yazılışları bakımından tekil, ifade ettikleri anlam bakımından çoğul olan isimlere denir.

Ø  Ordu, bölük, sürü, demet, dizi, orman, saç...

·         Topluluk isimleri çoğul ekini alabilir.  Orman-lar..

Yapılarına Göre İsimler

1- Basit İsimler: Yapım eki almamış, herhangi bir sözcükle birleşmemiş isimlerdir.

Ø  Topu ağaca doğru attılar.

2-Türemiş İsimler: İsim yada fiil köklerine yapım eki getirilerek oluşturulan isimlerdir.

Ø  Göz+lük, ye+miş, tuz+luk, bul+uş, diz+gi, görün+tü

3-Birleşik İsimler

Biçim Yönünden

a)Yalın durumdaki iki ismin birleşmesiyle oluşur.

Ø  Demir-baş, tepe-göz

b)Sıfat Tamlaması Biçiminde:

Ø  Yeşil-ırmak, boş-boğaz, Ak-deniz

c)Belirtisiz İsim Tamlaması Kuruluşunda:

Ø  Deniz-altı, ateş-böceği, hanım-eli, arslan-ağzı, k

d)Bir İsimle Bir Fiilden yapılanlar:

Ø  Gece-kondu, bilgi-sayar, uçak-savar, ateş-kes,

e)İki fiilden oluşanlar:

Ø  Uyur-gezer, kaptı-kaçtı, dedi-kodu, biçer-döver, gel-git

f)Ses düşmesi yoluyla oluşanlar:

Ø  Pazartesi, kahvaltı, sütlâç

Anlam Yönünden

a)Her iki sözcük de gerçek anlamını korur:

Ø  Toplum-bilim, kara-biber

b)İlk sözcük gerçek anlamını yitirir. 

Ø  Atlı-karınca

c)Her iki sözcük de gerçek anlamını yitirir.

Ø  Demir-baş, su-çiçeği, boş-boğaz

İsimlerde Küçültme

·         “-cik,-cek,-ceğiz,-imsi” ekleriyle isimlere küçültme anlamı verir. Bu ekler bazen sevgi acıma benzerlik gibi anlamlarda da kullanılabilirler.


Ø  Anneciğimi pek çok özledim.(Sevgi)

Ø  Kedicik çok üşümüştü.(Acıma)

Ø  Karşıda bir tepecik vardı.(Küçültme)

Ø  Bir liracık versen ne olur!(Azımsama)

Ø  Büyücek bir evin önünde durdu.(Küçültme)

Ø  Kadıncağız ne kadar çaresiz !(Acıma)

Ø  Yeşilimsi bir kazak aldım.(Benzerlik)


 “-cik” eki bazen kalıcı isimler de yapar. Bunları küçültme olarak da değerlendiremeyiz.

Ø  Gelincik, bademcik, maymuncuk, beyincik...

 

 

 

 

 
  Bugün 9 ziyaretçi (27 klik) kişi burdaydı!