Sfl Edebiyat
  Noktalama İşaretleri
 

a. Nokta (.) :

·  Nokta bir duygu, düşünce ve isteği tam olarak anlatan cümlenin sonuna konur.

o   Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilân edildi.

·  *Kısaltmalardan sonra kullanılır.   

o   Vb.(ve benzeri) Prof. (profesör), Dr. (Doktor), Cad. (Cadde), Alb. (Albay) ,çvş (çavuş).

·  Kurum ve kuruluş gibi imsilerin kısaltmalarından sonra nokta kullanılmaz.  

o   TDK (Türk Dil Kurumu)   THY (Türk Hava Yolları)  MEB (Millî Eğitim Bakanlığı)

·  Sıra sayılardan sonra sıra bildirmek için kullanılır.

o   IV. Murat, II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet), 20. cadde, 21. yüzyıl

·  Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır.

o   10.05.1973, 20.02.2000 vb.

·  Tarihlerde ay adı yazıyla gösterildiğinde araya nokta konmaz.

o   10 Mayıs 1973, 20 Şubat 2000 vb.

·  Bir yazıda madde numaralarından sonra konur.

o   1. A. a.   2. B. b.

 

b. Virgül (,) :

·  Bir cümlede arka arkaya sıralanan eş görevli sözcükleri ve sözcük gruplarını ayırmak için kullanılır.

o   Nedir o elmaslar, yakutlar, akikler, zümrütler, şunlar bunlar?

·  Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

o   Fakat yol otomobillere yasak olduğundan o da herkes gibi tramvaya biner, kimse kendisine dikkat etmez.

·  Cümle içinde ara sözleri ayırmak için kullanılır.

o   Şimdi, efendiler, müsade buyurursanız, size bir sual sorayım.

·  Hitap için kullanılan sözcüklerden sonra kullanılır.

o   Sayın Başkan,

·  Anlama güç katmak amacıyla kullanılan sözcükler arasında kullanılır.

o   Kanun diye, kanun diye kanun tepelerdi.

 

c. Noktalı virgül (;) :

·  Cümle içinde virgül bulunan eşit bölümleri, türleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

o   Türkçeden, tarihten yedişer; fizikten, kimyadan beşer numara aldı.

·  Biçimce aynı, anlamca birbirine bağlı cümleler arasında kullanılır.

o   Vatan için ölmek de var;fakat borcun yaşamaktır.

·  Çok çalışmalıyız; çünkü başarının anahtarı çalışmaktır.

 

d. İki nokta (:) :

·  Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

o   Millî Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.

·  Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:

o   Derler: İnsanda derin bir yaradır köksüzlük;

      Budur âlemde hudutsuz ve hazin öksüzlük. (Yahya Kemal Beyatlı)

·  Yazıda karşılıklı konuşmanın başlayacağını, birisinin söze başlayacağını belirtmek için kulanılır.

—Dizdarbaşı:

o   Ali Usta dükkânı arayacağız, dedi.

      —Koca Ali cevap verdi:

o   Niçin?

 

e. Üç nokta (...) :

·  Tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılır. Cümleye susma anlamı katar.

o   Anneniz nasıl oldu?

o   Onu dün...

·  Kaba sayıldığı için veya bir başka nedenden dolayı açıklanmak istenmeyen sözlerin yerine üç nokta konur.

o   Kılavuzu karga olanın burnu b...tan çıkmaz.

·  Bir metinde alınmayan cümle veya bölümlerin yerine kullanılır :

o    Mümtaz, bu dükkâna bakarken hiç farkında olmadan Mallarmé'nin mısraını hatırladı: "Meçhul bir felâketten buraya düşmüş..." (Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur)

·  Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayaline bırakıldığını göstermek için kullanılır.

o   Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı... (Faruk Nafiz Çamlıbel)

 

f. Soru işareti (?) :

·  Soru anlamı bildiren cümlelerin sonunda kullanılır.

      Beyim, dedi. Bunu satmıyor musunuz?

      Hangisini?

      Şu keçeyi canım!        (Kenan Hulusi Koray)

·  Bilinmeyen yer, tarih vb. durumları belirtmek için kullanılır.

o   Türk halk felsefesinin, Türk nükteciliğinin ve mizah dehasının büyük mümessili Nasreddin Hoca da (Hâce Nasirüddin) bu asırda yaşamıştır (1208 ?-1284).

·  Bir bilginin kuşkuyla karşılandığı durumlarda kullanılır.

o   Ankara’ya üç(?) saatte gelmiş.

·  Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur:

o   Ruhunu karartan neydi, yağmur mu yağıyordu; yoksa şimşekler mi çakıyordu?

 

 

g. Ünlem işareti (!) :

·  Sevinç, coşku, heyecan, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerden sonra kullanılır.

  • Ey Türk Gençliği!
  • Yaşa! Varol!
  • Nasıl yaparsın bunu!

·  Seslenme ve hitap sözlerinden sonra kullanılır.

  • Ak tolgalı Beylerbeyi haykırdı: İlerle!  (Yahya Kemal Beyatlı)

·  Bir söze alay, kinaye ve küçümseme anlamı kazandırmak içinde kullanılır.

  • Çok bilgili (!) olduğunu söylüyor.
  • Evi biriktirdiği (!) parayla almış.

 

h. Kısa çizgi (-) :

·  *Sözcükler bölünürken satır sonunda kullanılır.

·  Dil bilgisinde sözcüklerde kök ve ekleri ayırmak için kullanılır.

o   baş-kan “başkan” baş-ar-mak “başarmak” baş-ak “başak”

·  Eski harflerle yazılmış metinlerdeki tamlama ve bileşik sözcüklerin Latin harflerine çevrilmesinde ögeleri ayırmak için kullanılır.

o   Divanü Lûgati’t – Türk  ,    bi-çâre

·  Bazı terim, kuruluş ve şehir adları arasında kullanılır.

o   Eğitim-öğretim, ad-soyad

 

ı. Uzun çizgi (–) :

  • Satır başında konuşmaları göstermek için kullanılır.

o   Buraya yeni mi taşındınız?

  • Tiyatro eserlerinde konuşanın adından sonra kullanılır.

o   PİŞEKAR– Sana oraya git demedim, zihninden orasını bir geçir.

o   KAVUKLU– Zihnimin gözü ufaktır geçmez efendim.

 

i. Tırnak işareti (“...”) :

  • Herhangi bir metinden ya da başka bir kişiden alınan bölümleri ve sözleri göstermek için kullanılır.

o   Deveye, “Neden boynun eğri?” diye sormuşlar. O da “Nerem doğru ki?” demiş.

  • Özel olarak belirtilmek istenen sözleri göstermek için kullanılır.

o   Tam bir cümlenin sonuna “nokta” konur.

 

j. Ayraç (Parantez) ( ( ) ) :

·  Cümlenin yapısıyla ilgili olmayan açıklama ve sözler ayraç içine alınır.

o   O tarihte (1980) henüz sen yoktun.

·  Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak için kullanılır.

o   Kavuklu- Pekâla (Düşünür.) Buldum, ne olacak?

 

k. Kesme işareti ( , )

·  Özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

o   Refik Halit Karay’mış, Ahmet Cevat Emre’dir, Namık Kemal’se.

·  Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.

o   MEB’in, TDK’nin, TV’ye, mm’yi, cm’den

·  Cümlede rakamları ayırmada kullanılır.

o   Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilân edildi.   2’inci kat,

·  Manzum yazılarda ölçü gereği düşürülen harfin yerine kullanılır.

o   Şu karşıki yüce dağlar

o   Acep bizim dağlar m’ola?

 

 
  Bugün 8 ziyaretçi (58 klik) kişi burdaydı!